Samenwerken in de bouw: ISO 19650, de herziening en de rol van een CDE

Het is in de bouw vrij simpel: in je eentje wordt het knap lastig om een heel bouwwerk op te leveren. Je hebt dus anderen nodig. Maar samenwerken met al die verschillende ketenpartners, dát is niet altijd even simpel. Gelukkig kunnen we dan terugvallen op de ISO 19650. De wat? Inderdaad, ISO 19650 vormt de ruggengraat van effectieve samenwerkingsprocessen, waarbij het beheer van informatie centraal staat gedurende de gehele levenscyclus van een bouwwerk.

Er is nu extra reden om deze norm goed te kennen. Voor het eerst sinds 2018 wordt ISO 19650 herzien, en de richting van die herziening raakt precies hoe bouwbedrijven met informatie en software omgaan. In dit artikel zetten we op een rij wat de norm nu inhoudt, wat er in de herziening verandert en hoe je met software op beide voorbereid bent.

Wat is ISO 19650?

ISO 19650, ook wel NEN-EN-ISO 19650, is een internationale norm voor het beheren van digitale informatie. Het draait om een veilige en gestandaardiseerde samenwerking tussen alle betrokken partijen, denk aan opdrachtgevers, architecten, aannemers en onderaannemers. De norm wordt wereldwijd gehandhaafd en is van toepassing op alle informatie die verzameld wordt gedurende de levensduur van een bouwwerk, van de ontwikkelings- tot en met de operationele fase.

Oorspronkelijk werd ISO 19650 in het leven geroepen om een gemeenschappelijke standaard te bewerkstelligen binnen Building Information Modeling (BIM). Op die manier hoopte men de bouwsector te bemoedigen om BIM te gebruiken. Over tijd heeft de norm zich ontwikkeld tot een breder toepasbare, officiële NEN-normering.

De norm beschrijft samenwerkingsprocessen die het beheren van informatie zo effectief mogelijk maken. Daarbij wordt een algemene beschrijving gegeven van begrippen als Level of Information Need (LOIN), Exchange Information Requirements (EIR, ook wel Informatie Leveringsspecificaties), BIM Execution Plan (BEP) en Common Data Environment (CDE). Dit is de huidige, geldende versie van de norm. Hieronder lees je wat daarin verandert.

Waarom is ISO 19650 belangrijk?

Er is voor serieuze bouwbedrijven geen ontkomen aan: het naleven van ISO 19650 als officiële NEN-norm is noodzakelijk. In de markt is sprake van een groeiende behoefte aan conformiteit, en dat zorgt voor externe druk vanuit opdrachtgevers, er wordt niet gebouwd als je niet voldoet. Daarnaast spelen er steeds vaker interne motivaties om de samenwerkingsprocessen te optimaliseren, en juist daar helpt deze normering bij.

Als instrument voor verbeterde samenwerking binnen teams biedt ISO 19650 niet alleen een raamwerk voor gestructureerd informatiebeheer, het is ook een antwoord op de toenemende vraag vanuit opdrachtgevers. Met de toenemende vraag naar naleving van ISO 19650 is het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat jouw bedrijf voldoet, zodat opdrachtgevers voor jou (blijven) kiezen. En met een herziening op komst wordt die vraag er niet minder om, eerder scherper: wie de norm nu al goed toepast, hoeft straks niet vanaf nul te beginnen.

De term BIM verdwijnt uit de norm zelf, ten gunste van het bredere begrip informatiemanagement (Information Management, IM).

ISO 19650 wordt herzien: wat verandert er?

Sinds 10 maart 2026 ligt een conceptversie (Draft International Standard) van de herziene ISO 19650-1 en -2 in publieke consultatie. Definitieve publicatie wordt verwacht in 2027. Tot die tijd blijven de huidige edities uit 2018 en 2020 gewoon van kracht, dus er is geen acute compliance-druk. Wel is er reden om nu al mee te denken, want de richting van de herziening ligt vast en die verschuift het speelveld.

Twee wijzigingen springen eruit

Ten eerste verdwijnt de term BIM uit de norm zelf, ten gunste van het bredere begrip informatiemanagement (Information Management, IM). De gedachte erachter: “BIM” riep bij veel mensen het beeld op van 3D-modelleersoftware, terwijl de norm altijd al over iets groters ging, het gestructureerd beheren van informatie in alle vormen. Dat is dezelfde knip die we maken tussen Building Information Modelling en Building Information Management: Modelling is de technische kant, het genereren van de digitale representatie. Management daarentegen is de regie, de organisatie en strategie achter de data over de hele levenscyclus. De herziening van ISO 19650 kiest expliciet voor die tweede kant. In de conceptversie krijgen bekende begrippen daardoor nieuwe namen, zoals BIM Execution Plan dat verschuift naar Information Production Plan, en Exchange Information Requirement dat verschuift naar Information Production Requirement. Belangrijk om te benadrukken: dit zijn voorgestelde termen uit een concept dat nog in consultatie is, de definitieve tekst volgt pas bij publicatie in 2027.

Ten tweede vervalt het formele onderscheid tussen de leveringsfase (de bouw) en de beheerfase (het gebruik). Daarvoor in de plaats komt één doorlopend informatiemanagementproces dat de volledige levenscyclus van een bouwwerk beslaat. Niet langer is het projectmodel het eindpunt bij oplevering, het Asset Information Model wordt het blijvende resultaat dat met het gebouw meegaat, van eerste ontwerp tot sloop.

Opdrachtgevers verwachten steeds vaker dat een platform niet stopt bij de sleuteloverdracht, maar ook de beheerfase bedient.

Wat betekent dit voor jouw bouwproject?

De herziening bevestigt een verschuiving die in de praktijk al gaande is. Opdrachtgevers verwachten steeds vaker dat een platform niet stopt bij de sleuteloverdracht, maar ook de beheerfase bedient. Een software-oplossing die de beheerfase niet ondersteunt, past niet meer bij die lijn.

Voor een platform als Prostream verandert dat weinig aan de kern van het werk: documenten, tekeningen en modellen centraal, altijd de laatste versie, toegankelijk voor iedereen die ze nodig heeft. Die informatie blijft in Prostream bereikbaar na oplevering, dat is niet iets wat nog gebouwd moet worden voor de nieuwe norm. Het is de praktijk van vandaag.

Wat zijn de voordelen van ISO 19650?

Ondanks dat het misschien voelt als wéér een nieuwe regulering, zijn er ook juist voordelen te behalen door te werken op basis van ISO 19650. Zo helpt de norm bedrijfsdoelen te realiseren doordat:

• Fouten op tijd worden geïdentificeerd en daardoor kunnen worden voorkomen;
• Er tijd en kosten worden bespaard door efficiënter te werken;
• De samenwerking tussen alle verschillende partijen wordt vereenvoudigd;
• Het adequate inkoop bevordert;
• Het de veiligheid verhoogt;
• Het kosten voorspelbaar maakt.

Dit blijft grotendeels overeind onder de herziene norm. De onderliggende discipline, gestructureerd samenwerken op basis van betrouwbare informatie, verandert niet. Alleen de namen en de reikwijdte worden ruimer.

De werkwijze blijft grotendeels hetzelfde, alleen de terminologie en de scope over de levenscyclus worden aangepast.

Hoe voldoe je aan ISO 19650, nu en straks?

Om aan de huidige ISO 19650 te voldoen, heb je een gestructureerd proces nodig voor het verzamelen, beheren en uitwisselen van informatie gedurende alle fasen van een bouwwerk. Dat betekent het gebruik van BIM-normen, het vaststellen van duidelijke verantwoordelijkheden voor projectdeelnemers en het zorgen voor de juiste documentatie en informatiebeheer.

De specifieke eisen vind je in de officiële documentatie via de website van ISO (www.iso.org) of van NEN (www.nen.nl). Via NEN Connect bekijk je altijd de laatste versie van een norm, zodat je met de meest actuele informatie werkt. Wie nu al met deze principes werkt, hoeft na publicatie van de herziene norm in 2027 niet opnieuw te beginnen. De werkwijze blijft grotendeels hetzelfde, alleen de terminologie en de scope over de levenscyclus worden aangepast.

Hoe draagt een CDE bij aan ISO 19650?

Inzicht krijgen in een complexe norm als ISO 19650 en het handhaven van de naleving ervan kan arbeidsintensief en foutgevoelig zijn. Gelukkig zijn er tools om je daarbij te ondersteunen. Denk hierbij aan een DMS of CDE, de term die eerder in dit artikel al viel.

Met een DMS of CDE als centraal systeem vereenvoudig je de samenwerkingsprocessen en waarborg je de naleving van de norm, nu en na de herziening. Door gebruik te maken van zulke bouwsoftware verhoog je de efficiëntie van je bedrijf, minimaliseer je menselijke fouten en laat je de norm naadloos integreren met bestaande werkprocessen. Zo toont de BIM-viewer in Prostream bijvoorbeeld IFC-modellen direct in de browser, zodat elke projectpartner meekijkt zonder aparte BIM-licentie, van ontwerp tot in de beheerfase.

Prostream praktijkvoorbeeld

Om te voldoen aan ISO 19650 is het onder andere van belang dat ieder document of bestand een status meekrijgt. In Prostream kan dat op basis van metadata. In aanvulling op je reguliere metadatasjabloon geef je bestanden een extra metadataveld mee: een ISO 19650-status. Dit metadataveld biedt de keuze uit drie statussen. Een document is:

• Work In Progress (WIP) – Documenten hebben de status ‘WIP’ wanneer er nog aan gewerkt wordt. In Prostream zijn WIP-documenten bestDocumenten hebben deze status wanneer er nog aan gewerkt wordt. In Prostream zijn dit bestanden zonder status-icoon. Je stelt machtigingen zo in dat een gebruiker of groep alle versies mag zien, ongeacht status. In de praktijk vaak voor een interne (project)groep.
• Shared – In Prostream geef je bestanden een groen vinkje, zelf te benoemen als ‘Shared’. Je geeft documenten deze status wanneer ze zijn gedeeld, bijvoorbeeld om feedback op te halen. Machtigingen zorgen dat een gebruiker of groep alleen documenten met dit vinkje ziet. In de praktijk vaak voor externe gebruikers.
• Published – In Prostream krijgen deze bestanden een ijskristal, zelf te benoemen als ‘Published’. Je geeft bestanden deze status wanneer ze definitief zijn en klaar om mee te werken. In de praktijk vaak voor een andere groep externe gebruikers dan bij ‘Shared’.

Deze indeling is gebaseerd op de huidige norm en blijft conceptueel overeind staan, ook als de herziening de namen van onderliggende begrippen aanpast. Je kunt documenten met verschillende statussen op meerdere manieren tonen binnen Prostream: via een mappenweergave, bewaarde zoekopdrachten of een persoonlijk ingestelde weergave.

Veelgestelde vragen over de herziening van ISO 19650

Klaar voor de norm van nu, en van 2027?

ISO 19650 verandert van naam en scope, niet van doel: bouwpartijen die werken vanuit dezelfde, betrouwbare informatie. Wil je zien hoe dat er in Prostream uitziet, van eerste tekening tot beheerfase? Vraag een demo aan.

---

---